Go! Politics: Gameverslaving

Special | 4 juni 2010 - Koreanen vallen dood neer na dagen lang non-stop gamen, China neemt maatregelen tegen overmatig gebruik van MMORPG’s, verslavingsklinieken schieten als paddestoelen uit de grond en trophy –en achievement hoeren groeien in aantal. Gameverslaving is wereldwijd een serieus probleem en het is onduidelijk wie er schuldig is. Treft de game-industrie blaam of is een gameverslaving persoonsgebonden? Moet de overheid een rol spelen in de bestrijding van gameverslaving of dient men juist ver weg te blijven bij problemen binnen de game-industrie? Genoeg vragen, tijd voor antwoorden!

Eeuwige strijd
Gameverslaving, het is al meerdere decennia een probleem. Vroeger hoorde je er misschien niet zo veel over maar dat betekent niet dat gameverslaving niet bestond. Destijds raakte men verslingerd aan games als Pong, Space Invaders en Tetris, net zoals men nu verslingerd is aan World of Warcraft, Call of Duty: Modern Warfare 2 en Farmville. Gameverslaving is van alle tijden en niet iets dat zich pas de laatste jaren heeft ontwikkeld. Toch mag je de problemen die aan gameverslaving kleven niet bagatelliseren. Gameverslaving wordt sinds enkele jaren ook door de medische wetenschap bestempeld als een ‘echte’ verslaving.

Zijn games verslavend?
De grote hamvraag is natuurlijk; zijn videogames van nature verslavend? Jeroen Lemmens, gameonderzoeker en tevens docent aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) vindt van niet. In zijn eerste boek, genaamd ‘Gameverslaving; Probleemgebruik herkennen, begrijpen en overwinnen ’, geeft hij inzicht in de oorzaken en gevolgen van veelvuldig gamen. Momenteel doet hij onderzoek naar gameverslaving. “Nee, games zijn niet per definitie verslavend. Wel zijn er bepaalde type games, voornamelijk online multiplayer games, die meer door ‘gameverslaafden’ gespeeld worden,” aldus Lemmens. Vooral de beloningssystemen en sociale aspecten van (online) games noemt Lemmens als verslavende aspecten binnen een videogame.

Jeroen Jansz, hoogleraar Media en Communicatie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam is het met zijn collega-onderzoeker eens. Jansz heeft zich de afgelopen jaren bezig gehouden met verschillende onderzoeken met betrekking tot games en de aantrekkingskracht van het medium. Uit zijn onderzoek herleidt Jansz dat gameverslaving een gedragsprobleem is en het nooit één oorzaak heeft.

De oorzaak van een verslaving
Als games niet de voornaamste oorzaak van een gameverslaving zijn, wat zorgt er dan voor dat zoveel mensen verslaafd zijn aan het spelen van videogames? “Bepaalde psychosociale problemen maken mensen vatbaarder voor een gameverslaving,’’ aldus Lemmens. Uit zijn onderzoek blijkt dat mensen met dergelijke problemen in het algemeen vatbaarder zijn voor allerlei verslavingen, omdat ze een alternatieve manier zoeken om gelukkig worden. Het onderzoek van Jeroen Jansz sluit hierop aan. “Gamers die zo veel games spelen dat het een probleem wordt hebben meestal ook andere problemen die bijdragen aan deze gedragstoornis. Er is bijvoorbeeld iets mis met hun persoonlijkheid, of de sociale vaardigheden van deze personen zijn veel te weinig ontwikkeld.”

Hoe erg is een gameverslaving nu eigenlijk
Maar hoe erg is een gameverslaving dan eigenlijk? Uit de enquête onder bezoekers van Gaming Only is gamers gameverslaving koppelen aan de verslavingsgevoeligheid van de gamer en sociale factoren, men legt de schuld dus niet bij videogames. Verder blijkt dat slechts 20% van de ondervraagden meer dan 20 uur per week games aan het spelen is. Van alle mensen die de enquête hebben ingevuld, zei 10% zichzelf gameverslaafd te voelen. De overige gamers gaven aan dat de ernst van gameverslaving groter wordt gemaakt dan het eigenlijk is.

Door middel van de enquête stelde wij gamers ook de vraag of men een gameverslaving net zo erg vindt als een alcohol of drugsverslaving. Eén van de respondenten gaf als reactie dat alcohol en drugs directe stimulansen zijn in de vorm van een substantie die in het lichaam komt, en bij gamen gaat het om het verkrijgen van plezierprikkel, die verdwijnt naar mate men een spel langer speelt. Veel gamers waren het daar mee eens en gaven aan een gameverslaving minder erg te vinden dan een drank- of drugsverslaving. Ook VVD Tweede Kamerlid Mark Harbers kan zich niet in de vergelijking vinden. “Gameverslaving, het is ongelofelijk vervelend als je eraan lijdt en er van af wilt, maar het heeft niet dezelfde schadelijke gevolgen voor je gezondheid als bijvoorbeeld een alcohol of drugsverslaving waarbij je lichaam er echt fysiek kapot aan kan gaan.”



Gameverslaving in Nederland
Toch blijkt het dat gameverslaving een groot probleem in Nederland. Novadic-Kentron, een gespecialiseerde instelling voor verslavingszorg in Brabant heeft het totaal aantal verslaafde gamers in Nederland recent geschat op 20.000, dat is zo’n 3% van alle Nederlandse gamers. Deze uitkomst sluit aan bij het onderzoek van Jeroen Lemmens, ook hij heeft uitgezocht dat je in absolute getallen over enkele tienduizenden jongeren praat.

Het IVO, een wetenschappelijk onderzoeksbureau uit Rotterdam heeft daarnaast onderzocht dat ruim 9% van alle dagelijkse online gamers compulsief aan het spelen is. Dit wil dus zeggen dat men online gamet omdat men hier een bepaalde drang naar voelt. Volgens professor Jeroen Jansz is een gameverslaving heel gemakkelijk te herkennen. “Je komt niet meer aan je huiswerk toe, je hebt steeds conflicten met anderen over games, je kunt nergens anders meer aan denken, je verwaarloost je sociale contacten, allemaal kenmerken van een gameverslaving,” zegt Jansz. Uit onderzoek is gebleken dat gamers de ernst van een gameverslaving vaak niet goed begrijpen. In zijn boek geeft Jeroen Lemmens ook aan dat het ironisch is dat spelers willen dat hun games verslavend zijn, zodat zij langer met een game aan de slag kunnen. Wanneer men vervolgens zegt dat zij verslaafd zijn willen ze er niets van weten en vermijd men de discussie.

Verantwoordelijkheid
Als gameverslaving wereldwijd zo’n groot probleem is, waarom wordt er dan zo weinig aan gedaan? Het IVO heeft in 2009 een onderzoek gedaan naar gameverslaving en waar de verantwoordelijkheid ligt om dit tegen te gaan. De belangrijkste conclusie van dit onderzoek was dat de game-industrie op dit moment geen informatie aan haar klanten biedt over de verslavingsrisico’s van bepaalde spellen. Een tweede verwijt aan de game industrie was dat men niet aan signalering van verslaafde gamers doet. Men zou er goed aan doen om te signaleren wie er excessief gamet en deze gamers vervolgens mogelijkheden aanbieden om hulp te zoeken bij gespecialiseerde zorginstellingen.

De game-industrie moet volgens het IVO haar maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen en gameverslaving serieus nemen. Ook vindt het IVO dat gameverslaving een plaats moet krijgen in het PEGI systeem, dat zich momenteel alleen richt op de inhoud van games en niet op de mate van verslaving. Verder moeten gebruikers beter worden gewezen op de risico’s van excessief gamen. Eén van de mogelijkheden die IVO aanhaalt is een melding op het scherm wanneer een speler meer dan een bepaald aantal uren per week speelt. Mocht de game-industrie geen waarde aan dit onderzoek hechten, dan voorzien de onderzoekers bij IVO dat overheden maatregelen zullen treffen.

CDA Tweede Kamerlid Joop Atsma is ook van mening dat de game-industrie internationaal moet worden aangesproken op haar maatschappelijke verantwoordelijkheid bij het voorkomen van overmatig gamen. “Op dit moment wordt op Europees niveau overleg gevoerd met de game-industrie om te bezien of er meer gedaan kan worden aan het beschermen van de jeugd tegen de risico’s van het spelen van games. Een van de maatregelen zou kunnen zijn om een extra pictogram toe te voegen over de mogelijke verslavende werking van games,” aldus Atsma.

Industrie niet schuldbewust
Ontwikkelaars en uitgevers zien echter niets in de onderzoeksresultaten van het IVO en de uitspraken van Joop Atsma. Men vindt niet dat de industrie of overheid in moeten grijpen. Martin de Ronde, CCO bij ontwikkelaar Karami Games is tegen overheidsbemoeienis en vindt niet dat de game-industrie aan te spreken valt in de gameverslaving kwestie. “Elke menselijke entertainment activiteit kan een verslavende invloed hebben, games, seks, TV, eten, nog het maar op. Zolang er niet stiekem fysieke stoffen worden toegediend (sigaretten, drugs, bepaalde voedsel producten) is het naar mijn inziens onzinnig voor overheid om in te grijpen.”

Collin van Ginkel, creative director bij ontwikkelaar Two Tribes laat een ander geluid horen. Hoewel hij van mening is dat ouders en gamers verantwoordelijk zijn voor het bestrijden van een gameverslaving, ziet hij goede voorlichting bij games met een sociaal karakter graag tegemoet. Opvallend is het feit dat Blizzard Entertainment, de ontwikkelaar van World of Warcraft, door velen beschouwd als de meest verslavende game, wel gamers waarschuwt voor excessief gamegedrag. Het lijkt er dus op dat men in de game-industrie op twee gedachten hinkt. Aan de ene kant vindt men zichzelf niet verantwoordelijk voor gameverslavingen, maar men wil ook niet dat overheden maatregelen nemen. Is deze angst voor overheidsmaatregelen terecht?



Met opzet verslavend?
De afgelopen jaren gingen er geruchten de ronde dat gameontwikkelaars hun videogames met opzet verslavend zouden maken. Niels ’t Hooft, gamedeskundige, journalist en hoofdredacteur bij Bashers.nl gaf aan dat hier een kern van waarheid in zit. Volgens ’t Hooft worden spellen op een wetenschappelijke methode compulsiever worden gemaakt. Hij kwam dit nieuwtje op het spoor tijdens de GDC (Game Developers Conference) in San Fransisco. Hier gaf Neil Young, CEO bij ontwikkelaar Ngmoco een praatje en hij omschreef het proces dat gebruikt wordt. “Ontwikkelaars laten mensen games spelen en vervolgens gaan ze heel veel meten wat deze spelers doen in die game. Door deze metingen krijgen ze informatie over de compulsion loop, de cyclus die de speler doorloopt waarin hij een bepaalde compulsie heeft om iets te kopen of te doen in het spel.”

Volgens ’t Hooft stelt men het spel er dan zo op af dat je het spel vaker gaat spelen. Niels vergelijkt deze methode met de gokindustrie. “De maker kan wel zeggen ‘het is voor die mensen en die mensen moeten zelf weten hoe ze er mee om moeten gaan’, maar bij de MMO’s en social games is er gewoon een andere dynamiek waardoor het meer op gokken gaat lijken, een gokkast heeft namelijk ook een bepaald kansniveau waardoor je blijft doorspelen.” Een verbod op deze praktijken vindt ’t Hooft niet nodig, wel pleit hij voor een gedragscode onder ontwikkelaars. De game-industrie heeft hier zelf baat bij want zij willen natuurlijk voorkomen dat overheden gealarmeerd raken en zelf maatregelen gaan invoeren.

Hoe denkt de politiek erover?
Hoe groot is de kans dat de overheid maatregelen tegen de game-industrie en tegen gameverslaving gaat nemen? Uit de interviews die wij hielden met diverse politici blijkt dat dit waarschijnlijk niet zal gebeuren. D66 politicus Boris van der Ham geeft aan dat gamers in eerste instantie zelf verantwoordelijk zijn, en ouders zijn weer verantwoordelijk voor jonge gamers. “Het zou wel goed zijn als ontwikkelaars en uitgevers meer voorlichting gaan geven hoe je een gameverslaving op tijd kunt herkennen,” aldus Boris van der Ham. De ChristenUnie is het in grote lijnen met D66 eens. Tweede Kamerlid Ed vindt dat de verantwoordelijkheid niet direct bij de overheid of industrie moet leggen. “Als gamer ben je zelf verantwoordelijk.”

Het is echter wel opvallend dat Anker aangeeft dat de overheid voor voorlichting moet gaan zorgen en niet de game-industrie. Ook de SP is voorstander van meer voorlichting vanuit de overheid. SP’er Hans van Leeuwen geeft aan dat de primaire verantwoordelijkheid bij de ouders ligt en het is aan de politiek om ouders te ondersteunen. CDA’er Joop Atsma geeft aan dat de Nederlandse overheid al twee programma’s in uitvoering heeft , te weten Digivaardig en Digibewust. “Deze programma’s zijn door de overheid samen met het bedrijfsleven en diverse maatschappelijke instellingen opgesteld met als doel het verantwoord gebruik van digitale middelen te stimuleren.” Atsma is van mening dat er al genoeg voorlichting voor ouders is. GroenLinks politica Mariko Peters vindt dat het de kerntaak van de overheid is om maatschappelijke problemen te voorkomen en te bestrijden. “Als die problemen samenhangen met games dan moet de overheid er voor zorgen dat er actie wordt ondernomen,” zegt Peters.

Jeroen Dijsselbloem, Tweede Kamerlid voor de PvdA is net als zijn medepolitici van mening dat de primaire verantwoordelijkheid bij de ouders ligt, maar daarnaast verschilt hij van mening op de wijze waarop de overheid zich moet bemoeien met het verslavingsprobleem. “Ik ben van mening dat de game-industrie haar maatschappelijke verantwoordelijkheid moet nemen. Daarom ben ik ook een voorstander van het implementeren van spelmechanieken die ervoor moeten zorgen dat je een game bijvoorbeeld maar een paar uur kunt blijven spelen.”

Spelmechanieken
Gameonderzoeker David Nieborg is het op dit punt eens met de PvdA politicus. “Ik ben echt van mening dat de industrie meer verantwoordelijkheid dient te nemen in de gameverslaving kwestie. Het is namelijk in hun eigen belang om daar tegen op treden. De politiek moet terughoudend zijn en zich niet met mediagebruik gaan bemoeien.” Het implementeren van bepaalde spelmechanieken is volgens Nieborg de ideale oplossing, als voorbeeld haalt hij World of Warcraft aan, een game waar veel mensen verslaafd aan zijn geraakt. “Je zou bijvoorbeeld de karakters binnen zo’n game moe kunnen maken, waardoor spelers niet verder kunnen spelen. Dit is een simpele spelmechaniek die eenvoudig te implementeren is. Zo zou je op een spelvriendelijke manier het verslavingsprobleem kunnen oplossen.”

VVD Tweede Kamerlid Mark Harbers wil dat er een waarschuwing bij elke game in beeld komt wanneer je begint met spelen. Een groot aantal ontwikkelaars zetten deze waarschuwingen al in, maar volgens Harbers is hier nog veel winst te boeken. “De game-industrie moet zelf met initiatief komen om gamers te waarschuwen voor gameverslaving. De overheid kan wel voor goede voorlichting zorgen, bijvoorbeeld door brochures of reclamespotjes, maar verder zou de politiek niet moeten willen gaan”, aldus Harbers.

Gameverslaving is een serieus probleem, dat hebben de onderzoeken van verschillende partijen wel uitgewezen. Toch lijkt het nog steeds niet duidelijk welke partijen er maatregelen gaan of willen treffen. De overheid wil dat de game-industrie maatschappelijke verantwoordelijkheid neemt maar de game-industrie lijkt zich van geen kwaad bewust te zijn. Toch kun je jezelf de vraag stellen of de internationale game-industrie zich wel goed opstelt in deze kwestie. Als het verhaal van het compulsiever maken van het spelen van videogames klopt en de overheid daar lucht van krijgt, dan kan dit wel eens voor hele nare gevolgen zorgen die de hele game-industrie en dus ook voor ons, de gamer zal gaan raken. Een oplossing voor het gameverslaving probleem lijkt in ieder geval steeds verder weg te drijven zolang de game-industrie haar maatschappelijke verantwoordelijkheid weigert te nemen.